Donuk Omuz (Frozen Shoulder): Nedenleri, Fazları ve Fizyoterapi ile İyileşme

Donuk omuz (frozen shoulder, adeziv kapsülit), omuz eklem kapsülünde inflamasyon, kalınlaşma ve yapışıklık (adezyon) sonucu oluşan durumdur. Eklem kapsülü içinde fibrozis gelişir, kapsül büzüşür ve hareket açıklığı ciddi şekilde azalır. Nüfusun %2-5'ini etkiler ve diyabet hastalarında %20 oranında görülür.

En karakteristik özelliği: Pasif hareket açıklığında da kısıtlılık. Yani hasta kendi kaldıramadığı gibi, fizyoterapist de kaldıramaz (kapsüler patern). Bu donuk omuzu diğer omuz problemlerinden ayırır.

Donuk Omuz Nedir?

Omuz eklemi glenohumeral eklem kapsülü ile çevrilidir. Normal kapsül esnek ve genişleyebilirdir. Donuk omuzda kapsülde üç değişiklik olur: (1) İnflamasyon (sinovit), (2) Fibrozis (skar dokusu oluşumu), (3) Kontraktür (kapsül büzüşmesi). Sonuçta kapsül kalınlaşır, yapışıklık oluşur ve eklem hacmi %50-70 azalır.

İki Tip Donuk Omuz:

• Primer (İdiyopatik): Belirgin neden yok, kendiliğinden gelişir (%60)
• Sekonder: Travma, ameliyat, immobilizasyon, diyabet, tiroid hastalığı sonrası (%40)

Risk Faktörleri

• Yaş: 40-60 yaş arası (%80 vakalar)
• Cinsiyet: Kadınlarda 2-4 kat daha sık
• Diyabet: En güçlü risk faktörü (5 kat artmış risk, %10-20 prevalans)
• Tiroid Hastalıkları: Hipotiroidizm, hipertiroidizm
• İmmobilizasyon: Kol askısı, ameliyat sonrası hareketsizlik
• Kardiyovasküler Hastalıklar: MI (kalp krizi), inme
• Parkinson, Dupuytren Kontraktürü: Bağ dokusu hastalıkları

Donuk Omuzun 3 Fazı

Donuk omuz kendi kendini sınırlayan (self-limiting) bir durumdur — yani zamanla iyileşir. Ancak süreç 12-36 ay sürebilir. Üç faz vardır:

Faz 1 - Donma Fazı (Freezing Phase - 0-9 Ay):

Belirtiler: Yavaş başlayan, giderek artan omuz ağrısı. Özellikle gece ağrısı şiddetlidir (ağrılı taraf üzerine yatılamaz). Hareket açıklığı kademeli azalır.
Patoloji: Sinovit (kapsül inflamasyonu), ağrı dominant.
Tedavi: Ağrı kontrolü öncelikli. Hafif germe, pendulum egzersizleri.

Faz 2 - Donmuş Faz (Frozen Phase - 4-12 Ay):

Belirtiler: Ağrı azalır ancak sertlik maksimum seviyededir. Günlük aktiviteler (saç tarama, giyinme) çok zor.
Patoloji: Fibrozis, adezyon, kapsüler kontraktür.
Tedavi: Agresif germe, mobilizasyon, kapsüler germe egzersizleri.

Faz 3 - Çözülme Fazı (Thawing Phase - 12-36 Ay):

Belirtiler: Hareket açıklığı kademeli geri gelir. Ağrı minimal.
Patoloji: Kapsül remodelling (yeniden şekillenme).
Tedavi: Güçlendirme, fonksiyonel egzersizler.

"Donuk omuz tedavisinde 'faz uyumu' kritiktir. Donma fazında agresif germe ağrıyı artırır; donmuş fazda germe yetersizse iyileşme uzar. Doğru faza göre tedavi gerekir."

Belirtiler

• Omuzda derin, künt ağrı (özellikle gece)
• Hareket kısıtlılığı (özellikle dışa rotasyon ve abdüksiyon)
• Kapsüler patern: Dışa rotasyon > Abdüksiyon > İçe rotasyon kısıtlılığı
• Saç tarama, brasyer takma, ceket giyme zorluğu
• Hem aktif hem pasif hareket kaybı
• Ağrılı taraf üzerine yatılamama

Tanı

Klinik Muayene:

Pasif hareket açıklığı testi yapılır. Dışa rotasyon <15°, abdüksiyon <100° varsa kapsüler patern pozitiftir. Skapular ritim bozukluğu (omuz kaldırmada kürek kemiği erken harekete geçer).

Görüntüleme:

• X-Ray: Normal (diğer patolojileri dışlamak için)
• MR Artrografi: Altın standart. Eklem hacmi <10 mL (normal 15-30 mL), kapsül kalınlaşması
• Ultrasonografi: Kapsül kalınlaşması, subakromial bursit

Fizyoterapi Tedavisi: Faz Bazlı Yaklaşım

Fizyoterapi donuk omuz tedavisinin temelidir. Araştırmalar, fizyoterapi ile hastaların %90'ında iyileşme süresinin 6-12 ay kısaldığını göstermektedir.

Faz 1 (Donma) Tedavisi:

Hedef: Ağrı kontrolü, inflamasyonu azaltma.
Uygulamalar: Buz, NSAİİ, elektroterapi (TENS, ultrason), pendulum egzersizleri, hafif pasif germe (ağrı sınırında), kortizon enjeksiyonu (gerekirse).
DİKKAT: Agresif germe yapmayın, ağrıyı artırır.

Faz 2 (Donmuş) Tedavisi:

Hedef: Hareket açıklığı kazanma.
Uygulamalar: Manuel mobilizasyon (anterior-posterior glide, inferior glide), kapsüler germe, sleeper stretch, cross-body stretch, towel stretch, sıcak uygulama öncesi germe.
DİKKAT: Germe agresif olabilir ancak tolere edilebilir seviyede.

Faz 3 (Çözülme) Tedavisi:

Hedef: Tam hareket açıklığı, kas gücü.
Uygulamalar: Rotator cuff güçlendirme, skapular stabilizasyon, fonksiyonel egzersizler, kademeli aktivite artışı.

🏠 Evde Yapılabilecek Egzersizler

1. Pendulum Egzersizi (Tüm Fazlar):

Masaya yaslanın, kol serbest sarkıtsın. İleri-geri, yan-yana, daire hareketleri. 5 dakika, günde 3-4 kez.

2. Towel Stretch (Faz 2-3):

Havlu iki elle tutun (bir el üstte, biri altta arkada). Üstteki el alttakini yukarı çek. 30 saniye, 3 tekrar.

3. Sleeper Stretch (Faz 2-3):

Yan yat, omuz 90° fleksiyon. Karşı el ile ön kolu aşağı bastır. 30 saniye, 3 tekrar.

4. Wall Walk (Faz 2-3):

Duvara karşı, parmaklar ile yukarı tırman. Her gün biraz daha yukarı çık. 10 tekrar.

5. Cross-Body Stretch (Faz 2-3):

Kolu karşı omza doğru çek, dirsekten karşı el ile bastır. 30 saniye, 3 tekrar.

6. Pulley Egzersizi (Faz 3):

Kapıya ip at, her elde bir uç. Sağlam kol ile ağrılı kolu yukarı çek. 15 tekrar.

Cerrahi Tedavi

Vakaların %5-10'u konservatif tedaviye yanıt vermez. 6-12 ay fizyoterapi sonrası kısıtlılık devam ederse cerrahi düşünülür: (1) Hidrodilatasyon (eklem içine sıvı enjekte edilerek kapsül genişletilir), (2) Manipülasyon (Anestezi altında zorla hareket), (3) Artroskopik kapsül salınımı (kapsül kesilir). Ameliyat sonrası agresif fizyoterapi şarttır.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Donuk omuz ne kadar sürer?

C: Ortalama 18-24 ay. Fizyoterapi ile 12-18 aya düşebilir. Bazı vakalarda 36 ay.

S: Tam iyileşir mi?

C: %90 vakada tam veya tam yakın iyileşme olur. %10'da rezidüel kısıtlılık kalabilir.

S: Her gün egzersiz yapmak şart mı?

C: Evet. Günde 3-4 kez germe egzersizleri yapılmalı. Düzenlilik kritiktir.

S: Diğer omuzda da olur mu?

C: %20-30 hastada karşı omuzda da gelişir (genellikle 5 yıl içinde).

Sonuç

Donuk omuz uzun ve zorlu bir süreçtir ancak sabırlı fizyoterapi ile iyileşme mümkündür. Faz bazlı tedavi, günlük germe egzersizleri ve manuel mobilizasyon süreyi kısaltır. Pes etmeyin, düzenli çalışın.

Bahçelievler'de donuk omuz için evde fizyoterapi hizmeti sunuyoruz. Faz bazlı tedavi, manuel mobilizasyon ve günlük germe programı ile uzman fizyoterapist evinize gelir. Ücretsiz ön değerlendirme için hemen iletişime geçin.